چاپ        ارسال به دوست

کم خونی فقر آهن را بشناسید

كم خوني

كم خوني وضعيتي است كه در آن تعداد يا اندازه ي گلبول هاي قرمز و يا مقدار هموگلوبين موجود در خون كاهش يافته و تبادل اكسيژن و دي اكسيــد كربن بين خون و سلول ها دچار اختلال مي شود. از علل ايجاد كننده كم خوني مي توان كمبودهاي تغذيه اي، خون ريزي، ناهنجاري هاي ژنتيكي، بيماري هاي مزمن و يا مسموميت هاي دارويي را نام برد. منظور از كم خوني هاي تغذيه اي، كم خوني هايي است كه در اثر دريافت ناكافي مواد مغذي ايجاد مي شوند. از مهم ترين مواد مغذي جهت خون سازي كه كمبود آن ها موجب بروز كم خوني مي شود مي توان به آهن، ويتامين B12 و اسيد فوليك اشاره كرد. از بين آن ها كم خوني ناشي از فقر آهن يكي از شايع ترين كم خوني هاي تغذيه اي است.


كم خوني ناشي از فقرآهن

فقر آهن يكي از شايع ترين اختلالات تغذيه اي در كشورهاي در حال توسعه و مهم ترين علت كم خوني تغذيه اي در كودكان و زنان در سنين باروري است كه با ايجاد گلبول هاي قرمز كوچك و كاهش ميزان هموگلوبين مشخص مي شود.اگرچه پيامدهاي اقتصادي و اجتماعي كم خوني فقر آهن بـه صـورت كمـي محاسبه نشده ولي به اين نكته توجه شود كه اين بيماري سبب اتلاف منابع و مراقبت هاي بهداشتي، كاهش بهره وري در اثر افزايش ميزان مرگ و مير، ابتلا به بيماري در مادران و كودكان و بالاخره كاهش ظرفيت جسمي و رواني در بخش بزرگي از جامعه مي شود.

ميزان نياز به آهن

ميزان نياز به آهن بر اساس سن، جنس و وضعيت فيزيولوژيكي افراد متفاوت است. مثلا" زنان باردار به علت افزايش حجم خون، رشد جنين و جفت، و ساير بافت ها به آهن بيشتري نياز دارند. به همين دليل بيش از سايرين در معرض خطر كم خوني قرار دارند. در شيرخواران در صورت سلامت مادر، ميزان آهن موجود در شير مادر براي 6-4 ماه اول زندگي كافي است ولي در مورد نوزاداني كـــه با وزن كم متــولد مي شوند ذخاير آهن كم بوده و بايد از 3 ماهگي آهن اضافي به صورت قطره ي خوراكي خورانده شود. هم چنين بستن پيش از موقع بند ناف نيز به دليل اين كه نوزاد را از يك سوم كل خونش محروم مي كند خطر فقر آهن را افزايش مي دهد.


دلايل فقر آهن

دلايل گوناگوني براي كمبود آهن وجود دارد كه از آن جمله مي توان به علل زير اشاره كرد:

1-     دريافت ناكافي آهن به دليل رژيم غذايي مورد استفاده اي كه در آن آهن كمي وجود دارد، مانند بعضي از رژيم هاي گياه خواري

2-     جذب ناكافي آهن در اثر اسهال، كاهش ترشح اسيد معده، مشكلات گوارشي يا تداخلات دارويي و داروهايي مثل كلستيدامين، سايمتيدين، پانكراتين، رانيتيدين و تتراسايكلين).

3-     افزايش نياز به آهن براي افزايش حجم خون در دوران نوزادي، نوجواني، بارداري و شيردهي

4-     خون ريزي زياد در دوران عادت ماهانه در اثر جراحات، يا ناشي از هموروئيد يا بيماري هاي بدخيم و انگل ها

كمبود آهن در مردان بزرگ سال معمولا" در اثر از دست دادن خون است.

علائم كم خوني ناشي از فقر آهن

بعضي از علائم كم خوني فقر آهن عبارتند از:

-         رنگ پريدگي زبان و مخاط داخل لب و پلك چشم

-         خستگي زودرس                                                              - بي تفاوتي

-         سرگيجه و سردرد                                                           - حالت تهوع

-         خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها

-         در كم خوني هاي شديد گودشدن روي ناخن

درمان كم خوني ناشي از فقر آهن

براي درمان كم خوني از چند روش استفاده مي شود كه بهترين و كم خطرترين آن ها استفاده از مكمل هاي خوراكي است. درمان با نمك هاي ساده آهن، چون سولفات فرو خوراكي كاملا" موثر بوده و به شكل قرص، كپسول يا مايع است و بايد مصرف آن ها تا چندين ماه ادامه يابد.

چنانچه ايـــن قـــرص ها با معده ي خالي مصرف شوند، جذب آن ها بهتر و بيشتر صورت مي گيرد ولي در اين حالت آن ها سبب تحريك معده و بروز مشكلات گوارشي مي شوند.

عوارض گوارشي ناشي از مصرف آهن نظير تهوع، دل پيچه، سوزش قلب، اسهال يا يبوست را مي توان به حداقل رساند؛ به شرطي كه آهن را باميزان بسيار كم مصرف كرده و به تدريج به ميزان آن افزوده تا به حد مورد نياز بدن برسد. بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشي از آن كاهش يابند.

ويتامين C جذب آهن را افزايش مي دهد. به همين دليل معمولا" مصرف ويتامين C به همراه آهن پيشنهاد مي شود. علاوه بر درمان دارويي بايد به ميزان آهن قابل جذب در غذا نيز توجه كرد.

جذب آهن غذا، اغلب تحت تاثير شكل آهن موجود در آن مي باشد. آهن موجود در پروتئين هاي حيواني مانند گوشت گاو، ماهي، پرندگان (آهن هم) بيشتر جذب مي شود در حالي كه جذب آهن پروتئين هاي گياهي مانند سبزي ها و ميوه ها (آهن غيرهم) كم تر مي باشد.

بايد توجه داشت كه ويتاميــن C جذب آهــن سبزي ها و ميوه ها (آهن غيرهم) را بيشتر مي كند. مصرف چاي همراه يا بلافاصله بعد از غذا مي تواند جذب آهن را تا 50 درصد كاهش دهد.

منابع غذايي آهن دار

            منابــع غذايي آهن دار عبارتند از جگر، قلوه، گــوشت قرمز، ماهي، زرده ي تخم مرغ، سبزي هاي داراي بـــرگ سبــز تيره مانند جعفري، اسفناج و حبوبات؛ مثل عدس و لوبيا، همچنين ميوه هاي خشك (برگه ها) به خصوص برگه ي زردآلو و دانه هاي روغني.


عوامل افزايش دهنده ي جذب آهن و منابع غذايي آن ها

1-     اسيد سيتريك و اسيد اسكوربيك (ويتامين C) كه در آلو، خربزه، ريواس، انبه، گلابي، طالبي، گل كلم، سبزي ها، آب پرتقال، ليموشيرين، ليموترش، سيب و آناناس وجود دارند، مي توانند عوامل افزايش دهنده ي جذب آهن در بدن باشند.

2-     اسيد ماليك و اسيد تارتاريك كه در هويج، سيب زميني، چغندر، كدو تنبل، گوجه فرنگي، كلم پيچ و شلغم موجود است نيز سبب افزايش جذب آهن مي شوند.

3-     محصولات تخميري مثل سس سويا نيز در اين دسته از عوامل گنجانده مي شوند.

توصيه هاي كلي زير را به كار ببنديد

1-     استفاده از غذاهايي كه غني از آهن مي باشند.

2-     استفاده از منابع غذايي حاوي ويتامين C در هر وعده ي غذايي جهت جذب بهتر آهن (مثل پرتقال، گريب فروت، گوجه فرنگي، كلم، توت فرنگي، فلفل سبز، ليمو ترش)

3-     گنجاندن گوشت قرمز، ماهي يا مرغ در برنامه ي غذايي

4-     پرهيز از مصرف چاي يا قهوه همراه يا بلافاصله بعد از غذا

5-     برطرف كردن مشكلات گوارشي و يبوست

6-     تصحيح عادات غذايي غلط (مثل مصرف مواد غير خوراكي مانند خاك، يخ)

7-     مشاوره با پزشك و متخصص تغذيه جهت پيشگيري به موقع و يا بهبود كم خوني

8-     استفاده از نان هايي كه از خمير ورآمده تهيه شده اند.

9-     استفاده از خشكبار مثل توت خشك، برگه ي آلو، انجير خشك و كشمش كه منابع خوبي از آهن هستند.

10-  استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده

11- شست و شو و ضد عفوني كردن سبزي هايي كه استفاده مي كنيد.

12- شستن كامل دست ها با آب و صابون قبل از تهيه مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج

13- مصرف روزانه ي يك قرص آهن از پايان ماه چهارم بارداري تا سه ماه پس از زايمان در زنان باردار

14- مصرف قطره ي آهن هم زمان با شروع تغذيه تكميلي تا پايان 2 سالگي در كودكان

 

دکتر زهرا عبداللهی

مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه دفتر بهبود تغذیه جامعه- معاونت بهداشت- وزارت بهداشت

           

 


٠٩:٠٠ - دوشنبه ٢١ آبان ١٣٩٧    /    شماره : ١٤٧٩٢٥    /    تعداد نمایش : ١٤٦


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





پربازدید ها

جدیدترین اخبار