چاپ        ارسال به دوست

اصول کلی تغذیه تکمیلی کودکان

·   تغذيه با شیر مادر بر حسب ميل و تقاضای شیرخوار به طور كلي در شب و روز انجام شود. بلافاصله بعد از تغذيه شيرخوار با شيرمادر، غذاي كمكي به او داده شود.

·         از يك نوع ماده غذايي ساده شروع نموده و كم كم به مخلوطي از چندين ماده غذايي افزايش يابد.

·         بین اضافه کردن مواد غذایی جدید بين 5-3 روز فاصله گذاشته شود تا آلرژي شيرخوار به آن ماده غذايي يا تحمل نداشتن به آن ماده غذايي مشخص شود.

·         در صورتي كه شيرخوار به خوردن غذايي بي ميلي نشان داد، مادر يا مراقب كودك پافشاري نكند، بلكه براي 3-2 روز آن غذا را حذف و سپس دوباره شروع كند. مي توان تا 10-8 بار مجددا اين كار را تكرار كرد تا شيرخوار آن را بپذيرد .

·         غلظت و قوام غذاي كمكي بايد متناسب با سن شير خوار باشد. به طوري كه غلظت اولين غذاي كمكي مانند فرني شبيه ماست معمولي بوده اما به تدريج بر حسب سن شيرخوار غلظت غذا افزايش مي يابد. به طوري كه به تدريج غذاي كودك از نيمه جامد به جامد تغيير مي يابد.

·         در ابتدا مواد غذايي بايد به شكل يك جزئي (يك ماده غذايي)  یا حداقل اجزا  مانند فرني برنج (آرد برنج و شير مادر يا شيرپاستوريزه گاو ) به شيرخوارداده شود.

·         در صورت نداشتن نشانه ها و علائم آلرژي به مواد غذايي ( مانند كهير يا ضايعات پوستي ، تورم صورت ، اسهال ، استفراغ ، خس خس سينه ، تنفس مشكل، ضعف يا رنگ پريدگي پوست ) مي توان ماده غذايي جديدي را در غذاي كودك اضافه نمود و غذاي كودك را با اجزايي بيشتر تهيه كرد.

·         با شروع غذای کمکی، دادن آب جوشیده سرد شده به دفعات و حجم مورد علاقه شیرخوار لازم است.

·         اگر شيرخواربه ماده غذايي خاصي آلرژي دارد ، بايد از برنامه غذايي او حذف شود و جايگزين مناسب براي آن ماده غذايي قرار گيرد.

·         اگر كودك شير مصنوعي مي خورد روزانه 2-1 وعده غذايي اضافه به او داده شود.

·         از بشقاب ، قاشق و چنگال نشکن استفاده شود. ظرف غذاي كودك مجزا باشد. نكات بهداشتي در مراحل آماده سازي ، تهيه و طبخ غذا رعايت شود.

·         غذا خوردن کودک همراه با حواس پرت کردن، تشویق و تنبیه نباشد. در هنگام غذاخوردن کودک، تلویزیون خاموش باشد. به زور به کودک غذا داده نشود.


نوع غذاهاي كمكي

·         غلات مانند آرد برنج به عنوان اولین ماده غذایی به شكل فرني برنج به شيرخوارداده شود. آرد برنج به عنوان يك ماده غذايي مناسب شناخته شده زيرا در دسترس خانواده بوده و احتمال آلرژي شيرخوار به آن بسيار كم است. فرني تهيه شده از آرد برنج را مي توان باشير مادر يا مقدار كمي شير پاستوريزه گاو تهيه نمود. اگرچه مصرف شير پاستوريزه گاو براي كودكان زير يك سال ممنوع است اما مي توان از شير گاو فقط بر اساس مقادير توصيه شده در تهيه فرني ، حريره بادام و شير برنج استفاده نمود.

·         پس از غلات ميتوان گوشت (گوسفند و مرغ)، سبزي و ميوه را در غذاي شيرخوار گنجاند. گوشت ها ، سبزي ها و ميوه ها را مي توان به شكل پوره (بدون نمك يا شكر ) به شيرخوارداد. بنابراين بعد از معرفي فرني برنج و پوره گوشت مي توان پوره سبزي ها و ميوه ها ( پوره سيب ، گلابي ، موز رسيده و هويج ) را به غذاي شيرخوار اضافه نمود. پوره غذايي است كه مادران به دليل داشتن تنوع زياد ، هزينه كم، تازه بودن و نداشتن افزودني مايل به تهيه آن هستند اما بايد به ارزش غذايي آن توجه كنند تا پوره تهيه شده داراي انرژي و مواد مغذي مورد نياز شيرخوار باشد.

·         پوره هاي متنوع بايد به تدريج به غذاي شيرخوار اضافه شوند تا در برنامه غذايي شيرخوار تنوع و تعادل ايجاد كنند.

·         بعد از تحمل غذاهاي يك جزئي یا حداقل اجزا مانندفرني برنج ، پوره گوشت ، پوره سبزي ها و ميوه ها مي توان تركيبي از دو يا چند ماده غذايي مانند سبزي ، ميوه ، گوشت و غلات را به شكل پوره هاي تركيبي يا سوپ به شيرخوار داد.

سپس مي توان تركيبي از انواع مواد غذايي مانند تكه هاي كوچك ماكاروني ، سبزي يا گوشت كه بعضي از آن ها بافتي دارند كه كودك را به جويدن تشويق مي كنند به شيرخوار داد.

·         از 9 ماهگي غذاهای انگشتی مانند تكه‌هاي كوچك ميوه های نرم و كاملا رسيده و سبزی هاي پخته مانند موز، گلابی، هلو، هویج، سیب زمینی، ماکارونی پخته شده، پنیر، تکه های كوچك گوشت پخته شده و ريز ريز شده يا چرخ كرده بدون چربي يا كوفته قلقلي كاملاً پخته شده يا با پشت قاشق له شده به شيرخوار معرفي مي شود. لازم به ذكر است ميوه ها بايد كاملا رسيده و نرم باشند و در غير اين صورت ابتدا  بايد پخته شده و سپس به كودك داده شوند.

·         انوع گوشت‌ها مانند گوشت قرمز، مرغ و ماهي و همچنین تخم مرغ ( سفيده وزرده) را پس از شروع بر حسب سن شيرخوار بايد به طور روزانه و يا در هر زمان ممكن به او داد. پس از معرفي گوشت ، مي توان روزانه 30 گرم گوشت در غذاي شيرخوار گنجاند.

مقدار و تنوع غذاهاي كمكي

·       غذای کمکی با غلات به ميزان 3-2 قاشق مرباخوري در هر وعده تا 3-2 بار در روز شروع شود.

·         ترتيبي كه غذاها دارند اهميت كم تري نسبت به قوام و بافت غذا دارد.

·         مواد غذايي چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار بايد به تدريج به برنامه غذايي شيرخوار اضافه شود .

·         در برنامه غذایی کودک ، تنوع در نظر گرفته شود. به تدریج از گروه‌هاي اصلی غذایی شامل نان و غلات، گوشت و تخم مرغ ، حبوبات و مغزدانه ها ، سبزی ها ، میوه ها و لبنيات (ماست پاستوریزه و پنیر پاستوریزه کم نمک) در غذای کمکی استفاده شود. تنوع غذايي و ميزان غذا با سن شيرخوار افزايش يابد. معرفي مواد غذايي از هر گروه غذايي بايد بر اساس سن شيرخوار انجام شود.

·         تا پايان ماه هفتم تمام گروه هاي غذايي بايد به شيرخوارمعرفي شوند.

·         از سبزی های سبز تیره و نارنجی و میوه های زرد و نارنجی که منابع غذایی ویتامینA و Cهستند در غذای کمکی استفاده شود.

·         تخم مرغ كاملاً پخته شده ( سفيده و زرده) به شيرخوار داده شود.


8-6 ماهگي

·         غذای کمکی را مي توان با 3-2 قاشق مربا خوری از فرنی یا حریره بادام غلیظ 3- 2 بار در روز شروع نموده و این میزان را به تدریج افزایش داد. در ضمن مي توان از انواع فرنی ها و حریره های محلی غلیظ نيز در تغذيه شيرخوار استفاده نمود.

·         پس از معرفی غلات ، مي توان پوره یا شکل نرم شده انواع گوشت ها ،  سبزي ها و میوه  ها ی متنوع را به  شیرخوار داد. استفاده از پوره ، له شده ياشکل نیمه جامد شده انواع مواد غذایی محلی/ غذای خانواده شامل :

·         انواع گوشتهای ( قرمز ، مرغ ، ماهی و پرندگان) خوب پخته شده و ریز ریز شده

·         تخم مرغ ( شامل سفيده و زرده)

·         سبزی هاي برگ سبز تیره و زرد و نارنجی و میوه های زرد، و نارنجی و رسیده مانند گشنیز، هویج ، گوجه فرنگی، انبه، مرکبات، کدو حلوایی

·         حبوبات مانند عدس و ماش در سوپ و آش اضافه شود (خیساندن حبوبات قبل از مصرف توصيه مي شود).

·         ماست پاستوریزه و پنیر کم نمک پاستوریزه در برنامه غذایی کودک اضافه شود.

·         به كودك هر روز 3 وعده غذا داده شود.

·         2-1 میان وعده غذایی مانند پوره سبزي ها (هويج يا سيب زميني) ، پوره ميوه ها ( موز) بین وعده های اصلی در روز بر حسب اشتهای شیرخوار به او داده شود.

·         میزان غذای شیرخوار را مي توان به تدريج تا نصف لیوان ( هر لیوان 250سی سی) در هر وعده غذایی افزايش داد.  لازم به ذكر است كه يك قاشق غذاخوري سرصاف انواع برنج پخته 15 گرم و يك قاشق غذاخوري سر پر  انواع برنج پخنه 20 گرم است ، يك ليوان معادل 16 قاشق غذاخوري سر صاف انواع برنج پخته و يا 12 قاشق غذاخوري  سرپر انواع برنج پخته است.

 

11-9ماهگي

·         به كودك هر روز 4-3 وعده غذا داده شود.

·         هر روز مي توان بر حسب اشتهای شیرخوار بین وعده های اصلی ، 2-1 ميان وعده غذايي مانند هويج يا كرفس پخته ، میوه رسيده (موز ، گلابي ، سيب، هلو ) به شيرخوار داده شود.

·         میزان غذای شیرخوار را مي توان به تدريج تا نصف لیوان ( هر لیوان 250سی سی) در هر وعده غذایی افزايش داد.

·         علاوه بر تمام مواد غذايي معرفي شده در سن 8-6 ماهگي ، مي توان غذاهای انگشتی که شیرخوار بتواند با دست بگیرد مانند انواع گوشتهاي خوب پخته شده و ریز ریز شده ( قرمز ، مرغ ، ماهی و پرندگان ) و تكه هاي كوچك گوشت بدون چربي يا كوفته قلقلي كاملاً پخته شده يا با پشت قاشق له شده يا ماكاروني پخته شده را در برنامه غذايي كودك گنجاند.


 

برخي از مواد غذايي نامناسب یا ممنوع براي كودكان زير يك سال

·         از دادن شيرگاو به شيرخوار تا يك سالگي خودداري شود.

·         از دادن عسل به شيرخوار زير يك سال ( به دليل خطر بوتوليسم) خودداري شود.

·         نمک و ادویه به غذای شيرخوار اضافه نشود.

·         از دادن آدامس ، آب نبات ، تكه هاي بزرگ سيب، آجيل، ذرت، كشمش، هويج خام، كرفس، انگور و گيلاس به دليل احتمال خفگي به شيرخوار خودداري شود. (از مغزها مي توان به صورت پودر شده براي مقوي كردن غذاها استفاده نمود).

·         چاي ، قهوه و دم كرده هاي گياهي مانع جذب مواد مغذي مانند آهن مي شوند و تا حد امكان نبايد مصرف شوند. بنابراين بايد مصرف چاي و قهوه كاهش يابد(حتی برای نرم کردن غذای شیرخوار از چای استفاده نشود). در صورتي كه مادر براي دادن چاي به شيرخوار اصرار دارد بايد حداقل 2 ساعت قبل يا بعد غذا به شيرخوار داده شود.

·         از دادن لبنيات غير پاستوريزه (مانند ماست و پنیر) خودداري گردد.

·         از مواد غذايي كنسرو شده در تهيه غذاي شيرخوار استفاده نشود. زيرا حاوي نمك و شكر زيادي هستند.

·         از دادن تخم مرغ خام و خوب پخته نشده خودداري شود.

تهیه و تنظیم: دکتر مینایی، کارشناس دفتر بهبود تغذیه جامعه

 

 

 


٠٨:٤٩ - سه شنبه ٧ اسفند ١٣٩٧    /    شماره : ١٤٩٨٨٦    /    تعداد نمایش : ٩٢٧


نظرات بینندگان
کاربر مهمان
1398/05/05 1:20
0
0
در گذشته، سفیده تخم مرغ هم جزء موارد ممنوع در زیر یکسال بود. ایا مصرف این ماده غذايي، زیر یکسال، مانعی ندارد؟
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر: